Loja dhe të folurit me bebin: si ta ndihmoni të thotë fjalët e para
Si të flisni dhe të luani me bebin në çdo moshë deri në 3 vjeç, pse ekranet nuk e zëvendësojnë bisedën, dhe si të rritni një fëmijë me dy gjuhë.
5 min lexim
Në këtë artikull
Bebja mëson të flasë duke ju dëgjuar dhe duke ju parë. Nuk ju duhen lodra të shtrenjta. Ju duhet zëri juaj, fytyra juaj dhe pak kohë çdo ditë. Ninullat që ju këndonte gjyshja, lojërat “ku është bebja” dhe bisedat gjatë larjes janë pikërisht ato që i duhen.
Çdo fëmijë ka ritmin e vet. Për pikat kryesore të zhvillimit lexoni te zhvillimi i bebes muaj pas muaji.
Çfarë të bëni sipas moshës
-
1
Nga lindja deri në 6 muaj
Mbajeni afër dhe shikojeni në sy kur i flisni. Tregojini çfarë po bëni kur e ushqeni, e ndërroni ose e lani. Këndojini. Përsëritni tingujt që bën, si në një bisedë me radhë.
-
2
6 deri në 12 muaj
Emërtoni dhe tregoni me gisht gjërat që shihni: “Shiko, një mace.” Pastaj shtoni: “Një mace e zezë.” Shikoni libra me figura bashkë, edhe pa i lexuar fjalët. Luani “ku është bebja”.
-
3
12 deri në 18 muaj
Kur thotë një fjalë gabim, përsëriteni saktë pa e qortuar: “Po, është mace.” Jepini zgjedhje: “Do mollë apo banane?” Këndoni këngë me lëvizje duarsh.
-
4
18 deri në 24 muaj
Përsëritni të njëjtat fjalë në fjali të ndryshme. Jepini udhëzime të shkurtra: “Merre topin.” Pyeteni: “Ku e ke hundën?”
-
5
2 deri në 3 vjeç
Kur thotë “çorape jo”, përgjigjuni me një fjali pak më të gjatë: “Po, po e heqim çorapen.” Thërriteni në emër para se t’i flisni dhe i lini kohë të përgjigjet. Flisni ndërsa gatuani ose pastroni bashkë.
Ekranet dhe zhurma
Telefoni dhe televizori nuk i mësojnë fëmijës të flasë. Fëmija mëson në bisedë, kur dikush i përgjigjet. Kufizojeni kohën para ekranit, dhe kur shikon diçka, shikojeni bashkë dhe flisni për të. Fikeni televizorin dhe radion kur nuk i shikon njeri: zhurma në sfond e vështirëson dëgjimin e zërit tuaj.
Cucën përdoreni vetëm për gjumin pas moshës 6-muajshe, dhe përpiquni ta hiqni rreth 1 vjeç. Është e vështirë të mësosh të flasësh me biberon në gojë.
Lojëra që nuk kushtojnë asgjë
- Uji: gota plastike, sfungjerë, lugë dhe shishe në vaskë ose në një legen. Mos e lini kurrë vetëm pranë ujit.
- Librat: edhe 10 minuta në ditë. Bibliotekat publike kanë shpesh libra për fëmijë.
- Kutitë dhe enët: kuti kartoni, gota kosi, kapakë, që bëhen kulla, makina ose shtëpi.
- Vizatimi: lapsa me ngjyra mbi kartonin e kutive, nga mosha rreth 18 muaj.
- Kukullat me çorape: një çorape e vjetër me sy të vizatuar që “flet”.
- Veshja: kapele, shalle dhe çanta të vjetra, pa kordonë që mund të mbështillen rreth qafës.
Lodrat kontrollojini për pjesë të vogla dhe për bateri të vogla të rrumbullakëta. Respektoni moshën e shkruar në paketim.
Fëmijët me dy gjuhë
Shumë familje shqiptare jetojnë jashtë vendit, ose flasin dy gjuhë në shtëpi. Kjo nuk e vonon fëmijën, përkundrazi. Flisni me fëmijën në gjuhën ku ndiheni më rehat. Nëse njëri prind flet shqip dhe tjetri një gjuhë tjetër, fëmijët përshtaten shumë mirë. Gjuha shqipe në shtëpi është dhuratë që e lidh fëmijën me gjyshërit dhe me rrënjët.
Kur të pyesni mjekun
Nëse jeni e shqetësuar për mënyrën si flet ose kupton fëmija, flisni me pediatrin. Mund t’ju drejtojë te një logoped. Mos prisni “se do flasë vetë”: sa më herët të ndihmohet, aq më mirë.
Pyetje të shpeshta
Kur e thotë bebja fjalën e parë?
A e vonon të folurit rritja me dy gjuhë?
A mund të mësojë fjalë nga filmat vizatimorë?
Burime të konsultuara
Ky artikull është shkruar nga redaksia e mam.al dhe jep informacion të përgjithshëm. Nuk zëvendëson këshillën e pediatrit ose të logopedit. Përmban informacion të sektorit publik të licencuar sipas Open Government Licence v3.0.